Symphonies 4 & 5 (2016)

Concentus Musicus Wien, Nikolaus Harnoncourt

In december kondigde Nikolaus Harnoncourt aan dat hij niet meer zal dirigeren. De Beethoven cyclus waaraan hij met Concentus Wien in 2015 begon zal hij derhalve niet afmaken. Harnoncourt wilde middels deze Beethoven cyclus de inzichten die hij kreeg in de zestig jaar dat hij de muziek van de componist uitvoerde en dirigeerde delen met het publiek. In mei 2015 dirigeerde Harnoncourt deze vierde en vijfde symfonie in de Musikverein.

Nikolaus Harnoncourt wordt geprezen als een van de meest invloedrijke muzikale persoonlijkheden van de tweede helft van de twintigste eeuw. Deze nieuwe release is de laatste opname van de grote dirigent, die in december 2015 zijn pensionering aankondigde. Het is ook de eerste keer dat Harnoncourt Beethovens symfonieën 4 en 5 dirigeert met Concentus Musicus Wien, dat hij in 1953 oprichtte en dat nu het langst bestaande ensemble voor historische instrumenten is.

Als pionier van de oude-muziekbeweging richtte hij in 1953 samen met zijn vrouw Alice Hoffelner het ensemble Concentus Musicus Wien op, dat op historische instrumenten speelt. Na 60 jaar dit ensemble te hebben gedirigeerd en zich zijn hele leven te hebben verdiept in de laatste drie symfonieën van Mozart, vond hij dat de tijd rijp was om zijn laatste statement te maken en deze werken op te nemen. Harnoncourt heeft altijd al deze werken op historische instrumenten willen opnemen. Voor hem is dit de enige manier om Beethovens radicalisme in geluid tot uitdrukking te brengen. Na zestig jaar Beethovens muziek te hebben gespeeld en gedirigeerd, is deze uitgave Harnoncourts definitieve visie op Beethovens symfonieën.

In het boekje bij de cd verklaart Harnoncourt dat Beethovens Vijfde symfonie volledig verkeerd begrepen is. Ze heeft niets te maken met het lot, maar vertelt het verhaal van “de opstand van de massa”. Hij beschouwt deze symfonie als Beethovens grootste politieke statement.

Het album is een live-opname van twee uitverkochte concerten in de Musikverein in Wenen, die vanwege zijn hoge kwaliteit als een van de beste concertzalen ter wereld wordt beschouwd.

Ludwig van Beethoven (1770-1827):
 Symphony No. 4 in B flat major, Op. 60
 Symphony No. 5 in C minor, Op. 67

Recensies:

“De snelheden verschillen niet van de eerdere opname, maar de transparantie en detaillering van de instrumenten hebben een filmische kwaliteit. Van de subliem mysterieuze opening van de Vierde tot de elektrische coda van het laatste deel van de Vijfde met toegevoegde pauzes, deze opname bruist van intensiteit en vitaliteit.”
The Guardian - 21st February 2016 *****

“De nieuwe opname van de Vierde symfonie vormt een mooie aanvulling op de oudere versie van het Chamber Orchestra of Europe... Wat anders is, is een meer doelgerichte ritmiek en enkele frisse stemmingen van hout- en koperblazers... Ik ben nogal opgelucht dat Harnoncourt met een knal in plaats van met een zuchtje afscheid neemt. Hij is een te moedige musicus om minder te hebben gedaan.”
Gramophone Magazine - March 2016

“De Vierde symfonie is een van de beste nieuwe versies die ik in lange tijd heb gehoord... het soort uitvoering dat het gevoel van ontdekking en verrassing terugbrengt in een partituur die iets te bekend is geworden.”
BBC Music Magazine - May 2016 *****

"Begin maart 2016 is Nikolaus Harnoncourt overleden. Drie maanden eerder, vlak voor zijn 86ste verjaardag, nam hij al afscheid van het podium. Oorspronkelijk zou hij nog alle symfonieën van Beethoven uitvoeren en opnemen, voor het eerst met Concentus Musicus Wien, zijn eigen orkest dat hij in 1953 had opgericht om in klank en zeggingskracht dichter bij oude muziek te komen. Het is bij de Vierde en Vijfde symfonie gebleven, door Sony gepresenteerd als ‘de laatste opname van de grote dirigent’. Een belangrijk verschil met zijn alweer een kwarteeuw oude opname met het Chamber Orchestra of Europe is het gebruik van historische instrumenten. Zo wordt de worsteling met de materie extra hoorbaar, misschien meer dan menigeen lief is. Klankschoonheid lijkt wel het laatste waarnaar Harnoncourt streeft. Voor hem is Beethovens muziek te waar om mooi te zijn. Scheurende en schurende blazers, inclusief lang niet altijd zuivere natuurhoorns, laten er geen misverstand over bestaan. De finale van de Vijfde schettert door de luidsprekers als een schreeuw om bevrijding. Tot het laatst toe manifesteerde Harnoncourt zich nog als een jonge revolutionair: radicaal en onverminderd energiek op zoek naar het ware in de muziek."
EDDIE VETTER - Klassieke Zaken Magazine 2016/2